Gedempte sloten, stortplaatsen en ophooglagen: waarom ze als verdacht gelden
28 oktober 2026 · 6 min lezen
Veel Nederlandse grond is niet de grond die er van nature lag. Sloten zijn dichtgegooid, grachten gedempt, laaggelegen stukken opgehoogd en kuilen opgevuld. Waarmee dat gebeurde, werd lang niet altijd bijgehouden. Daarom duiken gedempte sloten, stortplaatsen en ophooglagen zo vaak op als verdachte locatie in het Bodemloket. In dit artikel lees je waarom ze als verdacht gelden, wat officiële bronnen erover zeggen en hoe ze op de kaart terechtkomen.
Waarom een demping als verdacht geldt
Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) noemt slootdempingen uitdrukkelijk bij de belastende activiteiten die de bodemkwaliteit kunnen verminderen of bedreigen, naast stortplaatsen, (gesaneerde) ondergrondse brandstoftanks en (oude) industriële bedrijfsterreinen (IPLO, typen bodeminformatie). De reden is eenvoudig: bij het dempen werd niet altijd schone grond gebruikt.
Een goed gedocumenteerd voorbeeld komt uit de Krimpenerwaard. De Omgevingsdienst Midden-Holland schrijft dat daar tussen 1950 en 1980 in het veenweidegebied vele sloten zijn gedempt, deels met bodemvreemde materialen als puin en huisvuil. Onduidelijkheid over de gevolgen voor het milieu en de landbouw leidde volgens de dienst tot een terughoudende opstelling van landeigenaren bij de ruil of aankoop van percelen, waardoor landinrichtingsplannen stagneerden (Omgevingsdienst Midden-Holland, slootdempingen Krimpenerwaard).
Dat voorbeeld laat meteen de kern zien: het probleem is vaak niet één bekende stof, maar onzekerheid over wat er in de demping zit.
Ophooglagen: de stad op haar eigen afval
Ophooglagen zijn lagen grond en materiaal die zijn aangebracht om het maaiveld te verhogen. De gemeente Amsterdam schrijft in haar Nota Bodembeheer dat de binnenstad (binnen de Ring A10) is gebouwd op een oudstedelijke ophooglaag die vooral verontreinigd is met zware metalen en PAK. Lood noemt de nota een probleemstof die diffuus verspreid voorkomt. De ophooglaag, met wisselende hoeveelheden en verschillende soorten puin, geldt er als asbestverdacht (Nota Bodembeheer gemeente Amsterdam).
Buiten de stad komt iets vergelijkbaars voor. De provincie Utrecht beschrijft toemaakgronden of toemaakdekken in het veenweidegebied, historisch ontstaan door ophogingen met stadsafval, die heterogeen verontreinigd zijn met zware metalen (provincie Utrecht, bodemverontreiniging). Heterogeen betekent: het ene monster kan schoon zijn en het volgende niet.
Slakken en assen
Ook industriële restproducten zoals assen kunnen in de bodem terechtkomen. Een voorbeeld zijn de zinkassen in de Brabantse Kempen. Volgens de provinciale beleidsregel is de bodem daar op grote schaal diffuus belast met de zware metalen zink en cadmium, veroorzaakt door de voormalige zinkertsverwerkende industrie in Nederland en Vlaanderen. De beleidsregel gaat over de verwijdering van zinkassen en van grond die door zinkassen ernstig verontreinigd is (Beleidsregel verwijdering zinkassen de Kempen Noord-Brabant).
Stortplaatsen en opgevulde kuilen
Voormalige stortplaatsen staan net als dempingen in het rijtje van het IPLO. Het RIVM noemt in de GGD-richtlijn over bodem en gezondheid stortlocaties als mogelijke bron van verontreiniging, en een stortlocatie ook als voorbeeld van een plek met asbestproblematiek (RIVM, bodem en gezondheid).
Gemeenten kunnen stortplaatsen in hun bodembeleid apart behandelen. De gemeente Eersel schrijft bijvoorbeeld in haar nota bodembeheer dat (voormalige) stortplaatsen buiten de bodemkwaliteitskaart vallen, en dat grond met bodemvreemd materiaal in principe asbestverdacht is (Nota bodembeheer gemeente Eersel).
Asbest in dempingen en ophooglagen
Puin is de rode draad. Het IPLO noemt als situaties waarin onderzoek naar asbest in de bodem nodig is onder meer een vermoeden van asbest in puinlagen en het waarnemen van puin tijdens veldwerk. Voor grond met minder dan 50% bodemvreemd materiaal noemt het IPLO de onderzoeksnorm NEN 5707, voor grond met meer dan 50% bodemvreemd materiaal en puingranulaat NEN 5897 (IPLO, onderzoek naar asbest in bodem en puin). Meer daarover in asbest in de bodem.
Hoe komt een demping op de kaart?
Een demping of stortplaats komt op verschillende manieren in de bodeminformatie terecht.
Via het Historisch Bodembestand
Het IPLO beschrijft het Historisch Bodembestand (HBB) als een overzicht van locaties waar mogelijk bodemverontreiniging aanwezig is. De database wordt niet meer bijgewerkt; in 2010 is besloten dat de gegevens moeten samenkomen in de landelijke database. De Omgevingsdienst Haaglanden schrijft dat het HBB in 2004 is opgezet, dat bedrijfsactiviteiten na 2004 in veel gevallen ontbreken en dat het een eerste indruk van de mogelijke bodemrisico's geeft (Omgevingsdienst Haaglanden, Historisch Bodembestand). In het Bodemloket zie je zulke locaties terug als verdacht, zolang er geen onderzoek is gedaan.
Via de eigen kaarten van omgevingsdiensten
Sommige omgevingsdiensten tonen dempingen apart. De Omgevingsdienst Midden-Holland noemt slootdempingen als een van de onderdelen van haar bodematlas, naast voormalige bedrijfsactiviteiten, ondergrondse brandstoftanks en uitgevoerde onderzoeken (Omgevingsdienst Midden-Holland, bodeminformatie). Staat jouw gemeente niet volledig in het Bodemloket, dan is zo'n regionaal loket de plek om te kijken. Welke gemeenten volledig in het Bodemloket staan, zie je op de pagina gemeenten; in onze meting zijn dat er 112 van de 342.
Via onderzoek
Is een demping onderzocht, dan krijgt de locatie een vervolgstap. De gemeente Eersel schrijft dat een verdachte locatie waar onderzoek heeft uitgewezen dat er geen verontreiniging is en de kwaliteit vergelijkbaar is met het omliggende gebied, niet meer als verdacht wordt aangemerkt. In ons overzicht verschuift zo'n locatie dan van "verdacht" naar bijvoorbeeld "voldoende onderzocht". Onze indeling in fases staat op statussen.
Zelf een demping herkennen
Een demping die nergens is geregistreerd, kun je soms zelf op het spoor komen met oude kaarten. Het Kadaster biedt met Topotijdreis een website met meer dan 200 jaar aan historische topografische kaarten, waarin je via een tijdbalk door de jaren schuift en twee periodes naast elkaar kunt zetten (Kadaster, Topotijdreis). Staat er op een oude kaart een sloot of gracht die later verdwenen is, dan is die gedempt. Waarmee, vertelt de kaart niet. De hele werkwijze staat in voormalige bedrijvigheid opzoeken.
Een aanwijzing in het terrein kan zijn dat je bij het graven puin of ander bodemvreemd materiaal tegenkomt. Zoals de gemeente Eersel schrijft, geldt grond met bodemvreemd materiaal in principe als asbestverdacht. Dat is een reden om de gemeente of omgevingsdienst te raadplegen voordat je verder graaft.
Wat betekent dit als je in zo'n gebied woont?
Een demping of ophooglaag in de buurt zegt nog niets over jouw tuin. Het betekent dat er een vraag openstaat die alleen onderzoek kan beantwoorden. Via de adrescheck of de kaart van Bodemverontreinigingkaart.nl zie je welke geregistreerde locaties, waaronder dempingen en stortplaatsen, rond een adres liggen, met hun fase. Wie verbouwt en grond moet afvoeren, leest verder in grond afvoeren bij een aanbouw.
Sinds 1 januari 2024 ligt de uitvoering bij de gemeenten: de provincie Utrecht schrijft dat de taken voor saneringen en graven in verontreinigde grond per die datum grotendeels zijn overgegaan naar de gemeenten. De gemeente of de omgevingsdienst die voor haar werkt, is dus meestal het loket voor vragen en voor het opvragen van rapporten.
Veelgestelde vragen
Is elke gedempte sloot verontreinigd?
Nee, dat zeggen de bronnen niet. Het IPLO rekent slootdempingen tot de activiteiten die de bodem kunnen belasten. Of een bepaalde demping verontreinigd is, blijkt pas uit onderzoek.
Waarmee werden sloten vroeger gedempt?
Dat verschilt per plek. Over de Krimpenerwaard schrijft de Omgevingsdienst Midden-Holland dat sloten tussen 1950 en 1980 deels zijn gedempt met bodemvreemde materialen als puin en huisvuil.
Waarom staat mijn wijk als verdacht op de kaart terwijl er nooit een bedrijf zat?
Een verdachte locatie hoeft geen bedrijf te zijn. Ook een demping of stortplaats kan in het Historisch Bodembestand staan. Aan de omschrijving in het Bodemloket zie je meestal om welk soort activiteit het gaat.
Wat is een toemaakdek?
De provincie Utrecht beschrijft toemaakgronden of toemaakdekken als lagen in het veenweidegebied die historisch zijn ontstaan door ophogingen met stadsafval, en die heterogeen verontreinigd zijn met zware metalen.
Wat is er bekend over de grond onder en rond jouw huis?
De kaart geeft het beeld. Welke locaties binnen 500 meter van jouw adres liggen, op welke afstand, in welke fase ze zitten en wat dat betekent als je koopt, verbouwt of een moestuin wilt, staat pas in het rapport voor jouw adres.
Een verkennend bodemonderzoek (NEN 5740) kost al snel meer dan duizend euro en een dossier opvragen bij de omgevingsdienst kost tijd. Het rapport zet eerst op een rij wat de overheid al heeft geregistreerd, zodat je weet of en welke vervolgvraag je moet stellen.
- Alle locaties binnen 500 meter: op de kaart, met afstand, richting, fase en het oordeel uit de registratie, en de dichtstbijzijnde in detail
- Wat het voor jou betekent: bij kopen (mededelingsplicht, vragen aan de verkoper), bij verbouwen of graven (grond afvoeren) en voor moestuin en spelende kinderen
- Wie je verder helpt: het bevoegd gezag voor jouw adres met link, wanneer een bodemonderzoek nodig is en wat je zelf kunt opvragen, als pdf voor makelaar, notaris of aannemer
🔒 iDEAL, creditcard of PayPal · direct na betaling te downloaden, ook per e-mail · niet bruikbaar? binnen 14 dagen je geld terug
Bron: Bodemloket (Bodem+, Rijkswaterstaat), PDOK, CBS. Waar het Bodemloket geen gegevens heeft, verkopen we geen rapport en verwijzen we je naar het juiste loket.
Meer artikelen
- Bodeminformatie opvragen bij de gemeente of omgevingsdienst
- Voormalige bedrijvigheid opzoeken: zo achterhaal je wat er vroeger op een perceel zat
- De meest voorkomende bodemverontreinigingen en waar ze vandaan komen
- Asbest in de bodem: hoe het in de grond komt en wat de regels zijn
- Wie betaalt een bodemsanering? Veroorzaker, eigenaar en overheid